(ESKİ)Karayoluyla Uluslararası Eşya Taşıma Sözleşmesine İlişkin Anlaşma (CMR)

 
ÖN BİLGİ
“Karayoluyla Uluslararası Eşya Taşıma Sözleşmesine İlişkin Anlaşma” (Convention Relative au Contral
de Transport International de Marchandises par Route) kısa adıyla “C M R” olarak anılır ve bilinir.
C M R anlaşması bir malın uluslararası taşınması periyodunda göreceği zarar, ziyan, kayıp ve
gecikmelerinden Gönderici – Taşıyıcı- Alıcı arasındaki sorumlulukları saptayan yükümlülükleri
belirleyen bir konvansiyondur.
C M R anlaşmasının kendisi bir sigorta değil uluslararası karayoluyla mal taşınmasında hakları ve
yükümlülükleri belirleyen Birleşmiş Milletler Teşkilatı’nın yönetim ve gözetiminde uygulaması sağlanan
çok uluslu bir anlaşmadır.
C M R konvansiyonuna taraf ülkelerden birine ve/veya bu ülkelere eşya taşınması halined diğer ülke
konvansiyona taraf olsun veya olmasın, taşımacının milliyetine bakılmaksızın anlaşmada öngörülen ve
taşımacıya yüklenen yükümlülüker geçerlidir. Bu nedenle Avrupa’dan ve/veya Avrupa’ya taşıma yapan
Türk taşımacıları zaman zaman gerek yük bulmada ve gerekse bir zarar ziyan halinde güçlüklerle
karşılaşabilmektedirler.Bunun dışında Türkiye’nin konvansiyonun dışında bulunması Türk taşımacısının
prestijini zedeleyici bir rol oynamaktadır.
19 Mayıs 1956 tarihinde Cenevre’de tanzim edilen C M R metni 31 Ağustos 1956 günü Birleşmiş
Milletler Genel Sekreterine sunulmuştur.
KARAYOLUYLA ULUSLARARASI YÜK TAŞIMA
ANLAŞMASI İLE İLGİLİ ULUSLARARASI ANLAŞMA
(C M R)
GEREKÇE
Yüklerin karayoluyla taşınması koşullarını standartlaştırmanın, özellikle bu tür taşımalarda kullanılan
belgeler ve taşıyıcının sorumluluğu bakımından yararlarına inanan Akit taraflar şu konularda
anlaşmışlardır.
I. BÖLÜM
UYGULAMA ALANI
MADDE 1
1. Bu anlaşma, sözleşmedebelirtildiği gibi yükleme yeri ile teslim içinbelirlenen yerin iki ayrı ülkede
olması halinde, ücret karşılığında yüklerin taşıt ile karadan taşınmasına ait hersözleşmeyi kapsar.Bu
ülkelerden en az birinin Akit ülke olması zorunludur.
2. Bu anlaşmanın uygulaması bakımından “taşıt” sözcüğü 19 Eylül 1949 tarihli Yol Trafii Anlaşması
4.cü maddesine tarif eadilen, motorlu taşıtlar, dizi halinde taşıtlar, römorklar ve yörırömorklar anlamına
gelir.
3. Bu anlaşma kapsamındaki taşıma, devletler, devlet kurumları veya devlet kuruluşları tarafından
yapıldığı hallerde de uygulanır.
4. Aşağıdaki durumlarda Anlaşma uygulanmaz.
a) Uluslararası posta anlaşmaları gereğince yapılan taşımalarda,
b) Cenaze taşımalarında,
c) Ev eşyası taşımalarında.
5. Akit taraflar, iki veya birkaçı arasında yapacakları özel anlaşmalarla bu anlaşma hükümlerini
değkiştirmemeyi kabul ederler. Ancak, Anlaşmayı sınır trafiğine uygulamamak veya tamamen kendi
ülkeleri içindeki taşıma etkinliklerinde yükler üzerinde hak iddia etmeye yarayan sevk mektubunun
kullanılmasına izin vermek gibi durumlar bunun dışındadır.
MADDE 2
1. Mal yüklü taşıt 14.cü madde hükümlerinin uygulandığı haller dışında yolun bir kısmında deniz,
demiryolu, nehir, kanal veya havayoluyla yük boşaltılmadan taşındığı hallerinde de bu anlaşma
taşımanın tümü için uygulanır. Ancak diğer taşıtlarla yapılan taşımalarda ortaya çıkan kayıp, hasar veya
gecikmelerin, karayolu taşımacısının bir fiil veya ihmalinden doğmayıp yüklerin diğer taşıtlarda
taşınması sırasında ve nedeniyle oluşabileceği kanıtlanır ise, Karayolu taşıyıcısının sorumluluğu bu
anlaşmaya göre, eğer sözkonusu diğer taşıtlar ile yükün taşınması için yasal koşullara uygun olarak o
taşıt taşıyıcısı ile gönderen arasında bir sözleşme yapılmış sayılır ve o sözleşmeye konulması
gelenekleşmiş hükümlere göre tain edilir. Ancak, konulmuş bu gibi koşulların bulunmaması hallerinde,
karayolu taşıyıcısının sorumluluğu bu anlaşmaya göre tain edilir.
2. Eğer karayolu taşımacısı diğer taşıtlar ilede taşıma yapıyor ise, sorumluluğu bu maddenin 1.ci
paragrafına göre tain edilir. Ancak bu durumda, karayolu ve diğer taşıtlar ile taşıma yapan kimse iki ayrı
kişi gibi işlem görür.
II. BÖLÜM
TAŞIMACININ SORUMLU OLDUĞU KİŞİLER
MADDE 3 Bu anlaşmanın uygulanması yönünden taşımacı, çalıştırdığı kişilerin ve taşımanın yapılması için
hizmetlerinden yararlandığı diğer kimselerin görevleri sırasında hareket ve ihmallerinden, sanki bu
hareket ve ihmalleri kendisi yapmış gibi sorumlu olacaktır.
III. BÖLÜM
TAŞIMA SÖZLEŞMESİNİN AKDEDİLMESİ VE UYGULANMASI
MADDE 4
Taşıma sözleşmesi bir sevk mektubunun düzenlenmesi ile gerçekleştirilir. Bu mektubun bulunması,
usule aykırı oluşu veya kaybolması, bu anlaşma hükümleirne uygun olacak olan, taşıma sözleşmesinin
varlığı ve geçerliliğini etkilemez.
MADDE 5
1. Sevk mektubu üç nüsha halinde düzenlenerek gönderici ve taşımacı tarafından imzalanır. Sevk
mektubunun düzenlendiği ülkedeki yasaları izin verdiğinde, bu imzalar matbaada basılabilir veya onların
yerine gönderici ve taşımacının mühürleri kullanılabilir. Birinci suret göndericiye verilir. İkinci yükle
beraber gider. Üçüncüsü ise taşımacı tarafınadn saklanır.
2. Taşınacak yüklerin başka taşıtlara yüklenmesi gerekliği, bunların ayrı çeşit yükler olduğu veya ayrı
partilere bölünmesi durumunda gönderici veya taşımacı her çeşit ve parti yük için ayrı bir sevk mektubu
istemek hakkına sahiptir.
MADDE 6
1. Sevk mektubu şu bilgileri içerecektir :
a) Sevk mektubu tarihi ve düzenleme yeri,
b) Göndericinin adı ve adresi,
c) Taşımacının isim ve adresi,
d) Yükün yükleme yeri, tarihi ve boşaltma için belirlenen yer,
e) Yükün gönderildiği kişinin isim ve adresi,
f) Yükün özelliğinin tarifi, ambalaj şekli ve tehlikeli yükler söz konusu olduğunda bunların herkesçe
anlaşılacak şekilde tarifi.
G) Kaç parça olduğu ve bunların özel marka ve sayıları,
h) Yükün brüt ağırlığı veya başka bir şekilde anlatılmış ise miktarı,
i) Taşıma ücretleri (Taşıma bedeli, ek giderler, gümrük resimleri ve sözleşmenin aktinden teslime kadar
yapılan diğer ödemeler),
j) Gümrük ve diğer formaliteler için gerekli direktif,
k) Aksine bir madde bulunmasına rağmen, taşımanın bu anlaşma hükümlerine bağlı olduğu bildirirnot,
2. Gerekli durumlarda sevk mektubu şu bilgileride ayrıca içerecektir :
a) Aktarmaya izin verilmediğini belirten not,
b) Göndericinin ödemeyi kabul ettiği ödemeler,
c) Yükün tesliminde yapılacak ödentilerin miktarı,
d) Yük değerinin beyanı ve tesliminde özel faizi temsil eden miktar,
e) Yükün sigorta edilmesine dair göndericinin alıcıya vereceği direktif,
f) Taşımanın tamamlanası için anlaşmaya varılmış zaman süresi,
h) Taşımacıya verilen belgelerin listesi
3. Taraflar, yarar gördükleri diğer hususlarıda sevk mektubuna yazabilirler.
MADDE 7
1. Gönderici aşağıdaki hususların hatalı veya yetersiz oluşundan uğrayacağı zarar, hasar ve yaptığı
ödemelerden sorumludur.
a) Madde 6 paragraf 1: b, d,e, f ve j’de belirtilen hususlar,
b) Madde 6 paragraf 2’de belirtilen hususlar,
c) Sevk mektubunun düzenlenmesini sağlamak veya daha başka hususların içine yazılması amacıyla
göndericinin vereceği hertürlü diğer direktif,
2. Göndericinin istemi üzerine taşımacı bu maddenin 1.ci paragrafında ki hususları sevk mektubuna
yazarsa, aksi kanıtlanmadıkça bunu gönderici adına yapmış sayılacaktır.
3. Sevk mektubu madde 6 paragraf 1 (k) ‘da belirtilen beyanı içermez ise taşımacı, bu ihmal yüzünden
malı (yükü) kullanma hakkına sahip kişinin bu ihmalden dolayı uğradığı zarar hasar ve yaptığı
ödemelerden sorumludur.
MADDE 8
1. Yükü teslim aldığı sırada taşımacı şunları kontrol edecektir.
a) Parça sayısı ve bunların üzerindeki marka ve numaralar bakımından sevk mektubundaki beyanların
doğruluğunu,
b) Yükün ve bunların görünüşteki durumunu,
2. Taşımacı bu maddenin 1.ci paragrafında belirtilen beyanları kontrol etmek olanaklarından yoksun ise
sevk mektubuna itiraz kayıtlarını yazacak ve bunların geçerli nedenlerinide belirtecektir. Aynı şekilde
yükün ve ambalajların görünüşteki durumu ile itiraz nedenlerini de açıklayacaktır. Gönderici, sevk
mektubunda itiraz kayıtlarına bağlı kalacağını açıkca kabul etmiş olmadıkça bu kayıtlar göndericiyibağlamaz.
3. Gönderici, yükün brüt ağırlığını veya bunların başka türlü ifade edilmiş miktarlarını, kontrol etmesini
taşımacıdan istemek hakkına sahiptir. Ayrıca, parçaların içeriğinin kontrol edilmesini de isteyebilir.
Taşımacı kontrol giderlerini istemek hakkına sahiptir. Kontrolların sonuçları sevk mektubuna yazılır.
MADDE 9
1. Sevk mektubu, taşıma sözleşmesinin akdini, sözleşmelerin koşullarını ve yüklerin taşımacı tarafından
kabulünü, aksi kanıtlanıncaya kadar, kanıt belgedir.
2. Sevk mektubunda taşımacı tarafından beyan edilmiş itiraz kaydı yok ise karşıtı kanıtlanmadıkça,
tesellümde yükün ve ambalajlarının iyi durumda olduğu, sayılarının, marka ve numaralarının sevk
mektubunda yazılı olanlara uygduğu varsayılır.
MADDE 10
Gönderici, kişilere malzemeye ve diğeryüklere gelecek zarar ziyan ve hasardan yükün kusurlu olarak
ambalajlanmasından yüklenilecek ödemelerden taşımacıya karşı sorumludur. Ancak yükün kabulünde
kusur açık seçik ise ve taşımacı tarafından biliniyor ise ve bu hususta bir itiraz beyanında bulunmamış
ise bu hüküm geçersizdir.
MADDE 11
1. Malların tesliminden önce tamamlanası gereken gümrük ve diğer formalitelerin yerine getirilmesi için,
gönderici, lüzumlu belgeleri sevk mektubuna iliştirecek yahutta taşımacıya verecek ve talep ettiği diğer
bilgileri kendisine sağlayacaktır.
2. Taşımacı bu belgelerle verilen bilgilerin doğruluğunu ve yeterliliğini incelemek zorunda değildir.
Gönderici bu gibi belgelerin bulunmaması yetersiz olması, veya usule aykırı oluşundan doğacak zarar,
ziyan ve hasardan taşımacıya karşı sorumludur. Ancak taşımacının hatası veya ihmali görülen durumlar
bu hükmün dışındadır.
3. Sevk mektubunda belirtilen, bu mektuba ekli veya kendilerine verilen belgelerin kaybından veya
hatalı kullanılmasından doğacak sonuçlardan taşımacı, komisyoncu gibi aynı derecede sorumludur.
Ancak, taşımacının ödeyeceği tazminat yükün kaybolması halinde ödenecek tazminatı geçemez.
MADDE 12
1. Gönderici, özellikle taşımayı durdurmasını teslimin yapılacağı yeri değiştirmesini veya sevk
mektubunda gösterilen alıcıdan başkasına teslim etmesini istemek suretiyle yüke tasarruf etme hakkına
sahiptir.
2. Sevk mektubunun ikinci nüshası alıcıya verildiği veya alıcı madde 13 paragraf 1’de belirlendiği gibi
hakkını kullandığı zaman göndericinin tasarruf hakkı ortadan kalkar. O andan itibaren taşımacı alıcının
emirlerine uyacaktır.
3. Bununla beraber, gönderici tarafından sevk mektubuna o yılda bir not yazılmış ise, sevk mektubunun
düzenlenmesinden sonra tasarruf hakkı alıcıya aittir.
4. Tasarruf hakkını kullandığı sırada alıcı yükün diğer bir kişiye teslimini emretmiş ise, bu diğer kişi
başka alıcılar göstermek hakkına sahip değlidir.
5. Tasarruf Hakkını kullanma aşağıdaki koşullara bağlıdır :
a) Gönderici veya bu maddenin 3. Cü paragrafında öngörülen durumda bu hakkı kullanmak isteyen alıcı,
taşımacıya verilen yeni talimatın bulunduğu sevk mektubunu sunmalı ve bu talimatı yerine getirmenin
gerektirdiği bütün masraf, zarar ve ziyanı ödemelidir.
b) Bu talimatın yerine getirilmesi onları yerine getirecek kişinin eline geçtiği anda mümkün olmalı ve
taşımacının normal işlerine engel olmalı, nede gönderilen diğer yüklerin gönderici veya alıcılarına zarar
vermelidir.
c) Bu talimat gönderilen yükün bölünmesine yol açmamalıdır.
6. Bu maddenin 5 (b) paragrafında öngörülen hükümlerden dolayı taşımacı aldığı talimatı yerine
getirmez ise bu talimatı kendine veren kişiye derhal bilgi verecektir.
7. Bu maddede öngörülen koşullara göre verilen talimatı taşımacı yerine getirmemiş ve yahutta bunları
sevk mektubu birinci nüshasını istemeden yerine getirmiş ise bu olaydan oluşacak zarar ve ziyan için
istekte bulunma hakkına sahip kişiye karşı sorumlu olur.
MADDE 13
1. Yükün teslim için belirtilen yere varışından sonra alıcı, makbuz karşılığında, kendisine sevk
mektubunun ikinci nüshasını ve yükü teslim etmesini istemek hakkına sahiptir. Yükü kaybolduğu
saptanır veya 19. Cu maddede öngörülen zamanın bitiminden sonra ulaşmaz ise taşıma sözleşmesinden
doğan hakları, alıcı kendi adına taşımacıya karşı kullanmak hakkına sahiptir.
2. Bu maddenine 1.ci paragrafında kendisine sağlanan haklardan faydalanan alıcı sevk mektubundan
doğan ödemeleri ödemekle yükümlüdür. Fakat bu konuda bir anlaşmazlık çıktığında taşımacı, alıcı
tarafından teminat gösterilmedikçe yükü teslim etmek zorunda değildir.
MADDE 14
1. Yük teslim yerine varmadan önce sözleşmeyi sevk mektubunda öngörülen koşullara göre uygulamak
herhangi bir nedenle gerçekleşemediğinde taşımacı 12. Ci madde gereğince yüke tasarruf etme hakkına
sahip olan kişiden talimat isteyecektir. 2. Bununla beraber, koşullar yükün sevk mektubunda öngörülenlerden farklı bir şekilde taşınmasına
olanak sağlıyor ise ve taşımacı 12.ci madde hükümleri gereğince yüke tasarruf etmek hakkına sahip
kişiden uygun bir zaman içinde talimat alamamış ise, yüke tasarruf etme hakkına sahip kişinin
yararlarına en uygun görülen önlemleri almakla yükümlüdür.
MADDE 15
1. Yükün teslim yerine varışından sonra koşullar bunların teslimini engellediği hallerde taşımacı
göndericiden talimat isteyecektir. Eğer alıcı yükü kabul etmezse, gönderici sevk mektubunun birinci
nüshasını vermeden yük üzerinde tasarruf etme hakkına sahiptir.
2. Alıcı yükü kabul etmemiş bile olsa, taşımacıya göndericiden aksine talimat gelmedikçe bunların
teslimini isteyebilir.
3. Alıcı madde 12 paragraf 3 gereğince haklarını kullanarak, yükün başka bir kişiye teslimine dair emir
verdikten sonra, bunların teslimini engelleyici koşullar ortaya çıktığında alıcı göndeirci imiş ve diğer kişi
alıcı imiş gibi bu maddenin 1 ve 2. Ci paragrafları uygulanır.
MADDE 16
1. Taşımacı, talimat istemiyle yaptığı ödemelerle bu talimatı yerine getirmenin gerektirdiği ödemeleri
geri alma hakkına sahniptir. Ancak, bu ödemelerin kendi kusur ve ihmali yüzünden yapmamış olması
gerekir.
2. Madde 14 paragraf 1’de ve madde 15’de öngörülen durumlarda taşımacı yükü onları tasarruf etme
hakkına sahip olan kişi hesabına derhal boşaltabilir. Bunun üzerine taşıma işi sona ermiş sayılır. Ondan
sonra taşımacı malı bu hakka sahip kişi adına koruma altına alır.
Bununla beraber bunları üçüncü bir kişiye verebilir. Bu takdirde üçüncü kişinin seçiminde tedbirli
davranmak dışında hiçbir sorumluluğu kalmaz Sevk mektubuyla ilgili ödemelerin tahakkuku devam
eder.
3. Mal çabuk bozulan cinsten ise, veya durumları öyle gerektiriyor ise yahutta depolama ödemeleri malın
değeri ile uyumlu değilse taşımacı yüke tasarruf etme hakkına sahip kişiden talimat beklemeden onları
satabilir. Ayrıca uygun bir zaman geçtikten sonra, bu malları tasarruf etmek hakkına sahip kişiden
üstesindeng elebileceği aksine bir talimat almadıkça başka durumlarda da malın satışına kalkışabilir.
4. Eğer mallar bu madde gereğince satılmış ise, satışdan elde edilen para yüke ait ödemeler çıktıktan
sonra, geriye kalan kısmı bunları tasarruf etme hakkına sahip kişiye verilir. Şayet bu ödemeler satışdan
elde edilen paradan fazla ise, taşımacı aradaki farkı tahsil etme hakkına sahiptir.
5. Satış halinde takip edilecek usul malların satıldığı yerin kanun veya geleneklerine göre saptanır.
IV. BÖLÜM
TAŞIMACININ SORUMLULUĞU
MADDE 17
1. Taşımacı, yükü teslim aldığı andan teslim edinceye kadar, bunların kısmen veya tamamen kaybından
ve doğacak hasardan sorumludur.
2. Eğer kayıp, hasar veya gecikme istek sahibinin hatası veya ihmalinden, taşımacının hatasından
değilde, istek sahibinin verdiği talimattan yüke has bir kusurdan yahutta taşımacının önlemesine olanak
bulunmayan durumlardan ileri geliyorsa, taşımacı sorumlu tutulamaz.
3. Taşımacı taşımayı yapmak için kullandığı kusurlu taşıttan, bu taşıtı kiraladığı kişinin veya vekilinin
yahutta çalışanlarının hata veya ihmallerinden dolayı sorumludur.
4. Madde 18 paragraf 2 ila 5’şe uygun olmak üzere kayıp veya hasar durumları aşağıda belirtilen
koşullardan bir veya bir kaçının doğal sonucu olan özel risklerden doğmuş ise, taşımacı sorumlu
tutulamaz.
a) Kullanılmasında anlaşmaya varılmış ve sevk mektubunda açıkca belirtmiş olduğu üzere, madeni levha
ile kaplanmamış açık taşıtlar kullanılması,
b) Ambalajlanmadıkları veya kötü ambalajlandıkları zaman, özellikleri gereği fire veren veya hasara
uğrayan malların ambalajllanmaması veya hatalı ambalajlanmış olması,
c) Yükün gönderici, alıcı veya bunlar adına hareket eden kişiler tarafından alınması taşınası, yüklenmesi,
yığılması veya boşaltılması,
d) Özellikle kırılma, paslanma, çürüme, kuruma, normal fire yahutta güve haşerattan kısmen veya
tamamen zarar görebilecek malların özelliği,
e) Sandık veya paketlerin üzerindeki marka veya numaraların yetersiz veya hatalı oluşu,
f) Canlı hayvan nakli,
5. Kayıp, hasar ve gecikmeye neden olan faktörlerden bazıları bakımından bu maddeye göre taşımacının
sorumlu olmadığı hallerde, yine maddeye göre sorumlu olduğu faktörlerin kayıp, hasar ve gecikmeye
yaptıkları katkı oranında sorumlu olacaktır.
MADDE 18
1. Kayip hasar ve gecikmenin madde 17 paragraf 2’de öngörülen nedenlerden birinden doğduğunu
kanıtlamak taşımacıya aittir.
2. Taşımacı, durumun koşulları bakımından kayıp veya hasarın Madde 17 paragraf 4’de öngörülen özel
bağlı olduğunu belirlediğinde, bunların bu nedenlerden ileri geldiği kabul edilir, hak iddia eden kimse, kayıp veya zararın bu risklere kısmen veya tamamen bağlı olmadığını kanıtlamak hakkına sahiptir.
3. Tazminat, noksan olan brüt ağırlığın beher kilogramı icin 8.33 hesap birimini geçemez. (1978 yılında
düzenlenen ek protokol ile değiştirilmiştir).
4. Eğer taşıma malın sıcağa, soğuğa, ısı derecesindeki değişmelere ve rutubete karşı koruyacak şekilde
donatılmış taşıtlarla yapılıyorsa, Taşımacı Madde 17 paragraf 4 (d)’deki avantajdan faydalanmayı talep
edemez. Ancak, bu tür donanımın seçilmesi ve kullanılması ile ilgili olarak kendisine düşen önlemleri
aldığını ve verilen özel talimata uyduğunu kanıtlarsa böyle bir istemde bulunabilir.
5. Taşımacı kendisine düşen bütün önlemleri aldığını ve verilen özel talimata uyduğunu kanıtlamadıkca
madde 17 paragraf 4 (f)’deki avantajdan yararlanmayı isteyemez.
MADDE 19
Yük kararlaştırılan zaman süresi içinde teslim edilmemiş ise veya kararlaştırılmış zaman süresi olmadığı
hallerde, taşımanın normal süresi ve özellikle parçalı yüklerde tüm yükü bir araya getirmek için gerekli
zaman, çalışkan bir t aşımacıya gerekli zamanı geçiyorsa teslimde gecikme var demektir.
MADDE 20
1. Kararlaştırılan zaman süresinin sona ermesini kovalayan 30 gün içinde veya kararlaştırılan zaman
süresi yoksa, taşımacının yükü teslim almasından sonra 60 gün içinde yükün teslim edilmemiş olması,
bunların kaybolduğuna kesinkanıt oluşturur ve bunun üzerine hak sahibi yükü kaybolmuş varsayacaktır.
2. Kaybolan eşya karşılığında tazminatını aldıktan sonra hak sahibi yazı ile başvurarak, tazminatın
ödenmesini takip eden yıl içinde mallar bulunduğu takdirde kendisine bilgi verilmesini isteyebilir.Bu
başvurunnu alındığı kendisine yazı ile bildirilir.
3. Hak sahibi, kendisine bilgi verilmesini takiben 30 gün içinde, sevk mektubunda gösterilen ücretleri
ödemesi ve ayrıca aldığı tazminatı geri ödemesi karşılığında malın kendisine teslim edilmesini
isteyebilir. Fakat Madde 23 ve uygulanabildiği takdirde madde 26’da belirtilen taslimattaki gecikmeler
için tazminat istemek hakkı saklıdır.
4. Paragraf 3’de öngörülen 30 gün içinde, 2.ci paragrafta belirtilen isteğin yapılmaması veya talimatın
verilmemesi halinde, yahutta tazminatın ödenmesinden sonra mal bir yıldan fazla zaman geçmeden
bulunmadığı takdirde taşımacı bunları bulundukları ülke yasalarına göre kullanır.
MADDE 21
Eğer yük, taşıma sözleşmesi gereğince tahsil edilmesi gereken malın teslimindeki ödeme yapılmadan
alıcıya teslim edilmiş ise, taşımacı göndericiye tazminat ödemekle yükümlüdür. Bu tazminat,
göndericinin alıcı aleyhine dava açmak hakkını ortadan kaldırmamak koşuluyla adı geçen ödemenin
miktarını geçemez.
MADDE 22
1. Gönderici taşımacıya yük verdiğinde, kendisine tehlikenin gerçek özelliklerini bildirir ve gerekiyorsa
alınacak önlemleri belirtir. Eğer bu bilgiler Sevk mektubuna yazılmamış ise, bu yükü taşımanın
oluşturduğu tehlikenin gerçek içeriğini taşımacının bildiğini başka yollarla kanıtlamak gönderici veya
alıcıya düşer.
2. Bu maddenin 1.ci paragrafında belirtilen durumlarda taşımacının tehlikeli olduğunu bilmediği
tehlikeli yük, taşımacı tarafından herhangi bir yerde veya zamanda boşaltılabilir veya imha edilebilir
veya tazminat talep etmeksizin zararsız hale getirilebilir. Bundan başka gönderici bu çeşit yükün
taşınmak üzere tesliminden veya taşınmasından doğacak bütün zarar ve ziyandan sorumludur.
MADDE 23
1. Bu anlaşmanın hükümleri gereğince bir taşıyıcı, yükün kısmen veya tamamen kaybından dolayı
tazminat ödemekle sorumlu tutulduğundan, bu tazminatın yükün taşınmak üzere kabul edildiği yer ve
zamandaki kıymetine göre hesaplanır.
2. Malın kıymeti, ticaret borsası fiatına göre saptanır. Eğerböyle bir fiat yoksa, geçerli piyasa fiatlarına
göre bir tesbit yapılır. Eğerne ticaret borsası fiatı nede geçerli piyasa fiatı mevcut değilse, tesbit aynı cins
ve kalitedeki malların normal kıymetine göre yapılır.
3. Tazminat, noksan olan brüt ağırlığın beher kilogramı için 25 frangı geçemez. Frank, bir gramın 10/31
‘ri ağırlığında safiyeti binde 900 olan altın franktır.
4. Yükün taşınması dolayısıyla, ödenen taşıma ücreti, gümrük resimleri ve diğer ödemelerde, malın
tamamen kaybedilmesi halinde tamamen ödenir. Kısmen kaybolma halinde ise karşılaşılan zarar
oranında ödeme yapılır. Bunlar dışında başka tazminat ödenmez.
Geçikme halinde, hak sahibi zarar ve ziyanın bundan ileri geldiğini kanıtlarsa, taşımacı bu zarar ve ziyan
için taşıma ücretini geçmemek üzere tazminat öder.
5. Madde 24 ve 26 gereğince malın değeri veya teslim süresi için ödenecek özel faiz söz konusu olduğu
edilmiş ise daha yüksek tazminat istenebilir.
MADDE 24
Gönderici, anlaşmaya varılacak belirli bir ücret karşılığında, sevk mektubunda Madde 23 paragraf 3’te
belirtilen sınır geçen bir değer beyan edebilir. Bu takdirde, beyan edilen değer bu sınırın yerine geçer.
MADDE 25
1. Zarar ve ziyan olayında taşımacı, yükün madde 23 paragraf 1, 2 ve 4 gereğince belirlenen değerinegöre hesaplanmış kıymetten düşme karşılığı olan bedeli öder.
2. Gerçekte tazminat şu miktarları aşamaz :
a) Eğer gönderilen malın tamamı hasara uğramış ise, tamamı kaybolduğunda ödenmesi gereken miktar.
b) Eğer gönderilen yükün bir kısmı hasara uğramış ise, eksilen kısmı için ödenmesi gereken miktar.
MADDE 26
1. Kaybolma, hasar veya kararlaştırılan zaman süresinin aşılması halinde gönderici, belirlenecek bu ücret
ödenmesi karşılığında, teslim süresi için ödenecek özel faizin miktarını tayineder ve bunu sevk
mektubuna yazar.
2. Teslim süresi için özel bir faiz ödeneceği beyan edilmiş ise, 23, 24 ve 25.ci maddelerde öngörülen
tazminattan ayrı olarak, kanıtlanan fazla zarar ve ziyan içni beyan edilen miktara kadar tazminat
istenebilir.
MADDE 27
1. Hak sahibi ödenecek tazminat için faiz isteyebilir. Yılda % 5 üzerinden hesap edilecek bu faiz, ödeme
isteğinin yazılı olarak taşımacıya gönderildiği tarihten başlar. Böyle bir istekte bulunmamış ise, tahakkuk
dava açıldığı tarihten itibaren yapılır.
2. Tazminatın hesaplanmasında asıl olan unsurlar ödemenin istendiği ülke parası ile ifade edilmediği
zaman, söz konusu tazminatın o ülke parasına çevrilmesi, ödemenin yapılacağı gün ve yerde uygulanan
kura göre saptanır.
MADDE 28
1. Yürürlükte olan ayasaya göre, bu anlaşmaya göre yapılan taşımadan oluşan zarar, ziyan veya gecikme,
sözleşme dışı bir isteme yol açtığı hallerde taşımacı sorumluluğu dışında veya ödeyeceği tazminatı tesbit
yahutta sınırlayan bu anlaşma hükümlerinden yararlanabilir.
2. Madde 23’de belirtilen koşullara göre taşımacının sorumlu olduğu kişilerden birinin zarar ve ziyan
veya gecikmeden dolayı, sözleşme dışı sorumluluğu söz konusu olduğu hallerde, bu kişi taşımacının
sorumluluğunu dışlayan veya ödeyeceği tazminatı tesbit yahutta sınırlayan anlaşma hükümlerinden
yararlanabilir.
MADDE 29
1. Hasar, taşımacının kendi kötü hareketinden veya davaya bakan mahkemenin kararı ile isteyerek kötü
harekete eşdeğer sayılan kusurundan ileri gelmiş ise taşımacı, sorumluluğunu dışlayan veya sınırlayan
yahutta kanıt yükünü karşı tarafa yükleyen bu maddenin hükümlerinden yararlanamaz.
2. Bilerek kötü hareket veya kusur taşımacının vekil veya çalışanları tarafından yahutta taşıma işinde
kullanıldığı başka kişiler tarafından görevleri sırasında işlenmiş ise, aynı hüküm uygulanır. Bundan
başka, böyle bir durumda adı geçen vekiller, çalışanlar ve diğer kişiler, kişisel sorumlulukları yönünden
1.ci paragrafta belirtilen bu bölüm hükümlerinden yararlanamazlar.
V. BÖLÜM
İSTEM VE DAVALAR
MADDE 30
1. Alıca, taşımacı ile beraber durumlarını kontrol etmeden, veya zarar ve ziyan hasarın açıkca görüldüğü
hallerde teslim anında veya açıkca görülmediği hallerde teslimden yedi gün içinde (pazar günleri ve
resmi tatiller hariç) durumu kendisine bildirmeden malı tesellüm ederse, bu husus onun yükü sevk
mektubunda belirtildiği şekilde aldığına kanıt oluşturur. Açıkca gözükmeyen zarar ve ziyan veya
hasarlarda bildirme yazılı olarak yapılacaktır.
2. Mal alıcı ve taşımacı tarafından kontrol edildikten sonra, bu kontrolun sonucuna uymayan kanıtlar
ancak açıkca görülmeyen zarar, ziyan ve hasarlar için kabul olunabilir. Ancak bunun için alıcının
kontroldan sonra yedi gün içinde (pazar ve resmi tatil dışında) durumu yazılı olarak taşımacıya
bildirmesi gereklidir.
3. Yük alıcının kullanımına verildiği tarihten sonraki 21 gün içinde durum yazılı olarak taşımacıya
bildirilmemiş ise, teslimdeki gecikmeler için tazminat ödenmez.
4. Bu maddedeki zaman sürelerini hesap ederken duruma göre teslim tarihi kontrol tarihi, veya yükün
alıcı emrine verildiği tarih sayılmayacaktır.
5. Gerekli tetkik ve kontrolleri yapmak için taşımacı ve alıcı birbirlerine mantıksal her kolaylığı
gösitereceklerdir.
MADDE 31
1. Bu anlaşmaya göre yapılan taşımalardan ortaya çıkan davalarda davacı taraflar arasında anlaşma ile
belirlenmiş, akit taraf ülkeleri mahkemelerinde dava açabilir. Ayrıca şu ülkeler mahkemelerindede dava
açılabilir.
a) Davalının oturduğu veya delaleti ile taşıma anlaşmasının akdedildiği esas iş yerinin, şubesinin yahutta
acentasının bulunduğu yerlerde,
b) Taşımacının yükü aldığı veya teslim yeri olarak gösterilen yerlede,
Başka mahkemelerde dava açılamaz.
2. Bu maddenin 1.ci paragrafı ile ilgili olarak bir dava, yine aynı paragrafa göre yetkili olan bir
mahkemede görülmekte ise veya böyle bir mahkeme tarafından bir taleplerle ilgili olarak karar verilmişise, aynı nedenlerle aynı taraflar arasında yeni bir dava açılamaz. Ancak ilk davanın açıldığı ülkedeki
mahkemenin kararı, yeni davanın açıldığı ülkede yerine getirilemiyorsa, bu hüküm uygulanmaz.
3. Bir akit ülkedeki bir mahkemenin 1.ci paragrafta sözü geçen bir dava ile ilgili olarak verdiği karar, o
ülkede yerine getirilebiliyor ise ilgili ülkedeki formaliteler tamamlanır tamamlanmaz, diğer akit ülkelerin
herbirindede yerine getirilebilir olacaktır. Bu formaliteler davanın yeniden görülmesine olanak sağlamaz.
4. Bu maddenin 3.cü paragrafındaki hükümler mütenakız kararlara gıyaben verilen kararlara ve
mahkeme emriyle yapılan ödemelere uygulanır. Fakat ara kararlarına veya istemi tamamen veya kısmen
reddedilen davacıya ödemelere ilaveten yüklenen tazminatlara uygulanmaz.
5. Bu anlaşma gereğince taşımalardan doğan davalarda, akit ülkelerde oturan veya iş yerleri bu ülkelerde
olan akit ülke vatandaşlarından giderlere karşılık teminat istenemez.
MADDE 32
1. Bu anlaşma gereğince yapılan taşımalardan doğacak davaların bir yıl içinde açılması gerekir. Ancak,
bilerek kötü hareket veya mahkeme tarafından bilerek kötü hareket olarak kabul edilen kusurlarda, bu
süre üç yıldır ve şu tarihlerde başlar;
a) Teslimde kısmi kayip, hasar veya gecikmelerde, teslim tarihinden itibaren,
b) Tam kayıplarda, kararlaştırılan zaman süresi bitiminden 30 gün sonra, kararlaştırılmış zaman süresi
yoksa, yükün taşıyıcı tarafından teslim alınmasından sonraki 60.’ncı günde,
c) Bütün diğer durumlarda, taşıma anlaşmalarının aktedildiği tarihlerden üç ay sonra. Zaman süresinin
başladığı gün sayılmaz.
2. Yazılı bir istem, Taşımacı bunu yazılı bildiri ile geri çevirip, ona ilişik belgeleride iade edinceye kadar
zaman süresini erteler. Talebin bir kısmı kabul edildiği takdirde zaman süresi anlaşmazlık konusu olan
istek için tekrar devam etmeye başlar. İstemin alındığını cevap verildiğini ve belgelerin gönderildiğini
kanıtlamak, bu durumlara güvenen tarafa aittir. Aynı gayeyle yapılan başka istemler için zaman süresi
ertelenemez.
3. Yukardaki 2.ci paragraf hükümlerine bağlı olarak, zaman süresinin uzatılması, davaya bakan
mahkemenin, kararına göre düzenlenir. Bu karar aynı zamanda yeniden dava açma haklarınıda düzenler.
4. Zaman aşımı ile düşen dava açma hakkı, karşıt istek veya vereceğini alacağına sayışma yoluyla
kullanılmaz.
MADDE 33
Taşıma anlaşması, bir mahkeme heyetine yetki veren bir madde içerebilir. Ancak bu karar hakimler
heyetinin bu anlaşmayı uygulamasını içermelidir.
VI. BÖLÜM
TAŞIMACILAR TARAFINDAN ORTAKLAŞA YAPILAN TAŞIMALARLA İLGİLİ HÜKÜMLER
MADDE 34
Tek bir anlaşmayla düzenlenen taşıma, karayolu taşımacıları tarafından ortaklaşa yapıldığında, tüm
taşımanın yapılmasından herbiri sorumludur. İkinci taşıyıcı ile onu takip eden taşımacılar, malları ve
sevk mektubunu kabul etmiş olmaları dolayısıyla ve sevk mektubundaki koşullar altında anlaşmaya
katılmış olurlar.
MADDE 35
1. Yükü bir önceki taşımacıdan kabul eden taşımacı, kendisine imzalı ve tarihli bir makbuz verir.
İsminide sevk mektubunun ikinci nüshasına yazar. Gerekirse sevk mektubu ve makbuza madde 8
paragraf 2’de anılan itiraz kaydınıda yazar.
2. Ortaklaşa taşımacılar arasındaki ilişkilere madde 9 hükümleri uygulanır.
MADDE 36
Aynı taşıma anlaşmasına dayalı istekle ilgili olarak açılan bir davada ileri sürülen karşıt bir istek veya
vereceğini alacağına sayışmahalleri dışında kayıp hasar, veya gecikime sorumluluğu ile ilgili davalar
ancak birinci taşımacı, sonuncu taşımacı veya kayıp, hasar veya gecikmenin oluştuğu sırada taşıma işini
yapmakla olan taşımacı aleyhine açılabilir. Bu taşımacılardan birkaçı aleyhine aynı zamanda dava
açılması mümkündür.
MADDE 37
Bu anlaşma hükümleri gereğince tazminat ödemiş taşımacı, bu tazminat üzerinden ödediği faiz ve
yaptığı şarflarla birlikte tazminatı, taşımaya katılmış olanlardan şu koşullara göre geri almak hakkına
sahiptir.
a) Zarar, ziyan ve hasardan sorumlu olan taşımacı, ister kendisi ister başka bir taşımacı tarafından
ödensin, tazminatı tek başına yüklenmek zorundadır.
b) Zarar, ziyan veya hasar iki veya daha çok taşımacının fiilinden ileri geldiği zaman bunlardan her biri
sorumluluktaki hissesi oranında bir meblağı ödeyecek, taşıma ücreti oranında sorumlu olacaktır.
c) Zarar, ziyan ve hasar için sorumluluğun hangi taşımacıya yükleneceği belirlenemez ise tazminat tutarı
(b) fıkrasında öngörüldüğü üzere bütün taşımacılar arasında paylaştırılacaktır.
MADDE 38
Taşımacılardan biri borçlarını ödeyemeyecek durumda ise, ödenmesi gereken tazminat payı taşıma
karşılığında alacakları ücretler oranında diğer taşımacılar arasında bölüştürülecektir. MADDE 39
1. Dava ile ilgili tebligat yapıldıktan ve kendisine savunma hakkı verildikten sonra, tazminatın miktarı
mahkeme kararı ile saptanmış ise 37 ve 38.nci maddeler gereğince bir istem karşısında kalan taşımacı,
bu istemi yapan taşımacının yaptığı ödemenin yerinde olup olmadığını tartışma konusu yapamaz.
2. Parasını geri almak hakkını mahkeme yoluyla elde etmek isteyen taşımacı, ilgili taşımacıların birinni
ikamet ettiği esas iş yerinin veya şubesinin bulunduğu ülkenin yetkili mahkemesine başvurabilir. İlgili
bütün taşımacılar aynı davada davalı olarak gösterilebilir.
3. 37 ve 38.ci maddelerde öngörülen davalarla ilgili olarak verilecek kararlarda madde 31 paragraf 3 ve 4
hükümleri uygulanır.
4. Taşımacılar arasındaki davalarda madde 32 hükümleri uygulanır. Bununla beraber, zamanaşımı ya bu
anlaşma gereğince ödenmesi gereken tazminatın miktarını tain eden son mahkeme kararı tarihinden
yahutta böyle bir karar yoksa, ödeme tarihinden itibaren başlar.
MADDE 40
Taşımacılar 37 ve 38. Ci maddelerde yazılanlar dışında kendi aralarında bağıtlayacağı hükümler
üzerinde anlaşabilirler.
VII. BÖLÜM
ANLAŞMAYA AYKIRI KOŞULLARIN HÜKÜMSÜZLÜĞÜ
MADDE 41
1. Madde 40 hükümleri saklı kalmak koşuluyla, bu anlaşmanın hükümlerini doğrudan doğruya veya
dolayısıyla ihlal eden hertürlü koşul hükümsüzdür. Böyle bir koşulun hükümsüzlüğü, anlaşmanın diğer
hükümlerinin hükümsüzlüğünü gerektirmez.
2. Özellikle, taşımacının yüke ait sigortadan çıkar sağlaması veya kanıtlama zorunluluğunun
değiştirilmesi gibi maddeler hükümsüzdür.
VIII. BÖLÜM
SON HÜKÜMLER
MADDE 42
1. Bu anlaşma Avrupa İktisadi Komisyonuna üye ülkelerin imzalarına açıktır. Ayrıca Komisyonun
yetkilerini belirten belgenin 8. Ci paragrafı gereğince gözlemci sıfatıyla komisyona kabul edilenlerde
anlaşmayı imzalayabilirler.
2. Komisyonun yetkilerini belirten belgenin 11.ci paragrafı gereğince Avrupa İktisadi Komisyonunun
bazı çalışmalarına katılan ülkelerdebu anlaşma yürürlüğe girdikten sonra katılmak suretiyle akit taraf
olabilirler.
3. Anlaşma 31 Ağustos 1956 tarihine kadar imzaya açık bulundurulacaktır. (O tarihten sonra katılmaya
açık olacaktır.)
4. Bu anlaşma tastik edilecektir.
5. Tasdik ve katılma, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliğine bir belge sunmak suretiyle yapılır.
MADDE 43
1. Madde 42 paragraf 8’de belirtilen ülkelerden beşi veya katılma belgelerini sunduktan 90 gün sonra bu
anlaşma yürürlüğe girecektir.
2. Beş ülke tasdik veya katılma belgelerini sunduktan sonra onu tasdik eden veya katılan her ülke için
anlaşma, tastik veya katılma belgesini sunduktan 90 gün sonra yürürlüğe girecektir.
MADDE 44
1. Her ülke, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine bu anlaşmadan çekildiğini haber verebilir.
2. Sona erme, Genel Sekreter bunu bildiren yazıyı aldıktan 12 ay sonra hüküm ifade eder.
MADDE 45
Bu anlaşmanın yürürlüğe girmesinden sonra, sona erdirmeler sonucu akit tarafların sayısı baştan aşağıya
düşer ise, sona erdirmelerin hüküm ifade ettiği tarihten itibaren anlaşma yürürlükten kalkar.
MADDE 46
1. Her ülke tastik veya katılma belgesini sunduğu sırada veya sonra bu anlaşmanın uluslararası
platformda temsil ettiği bütün ülkeleri kapsadığını Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine bildirebilir. Bu
bildiri Genel Sekreterlik tarafından alındıktan sonra 19.cu günden itibaren anlaşma bildiride yazılı
ülkeleri kapsayacaktır. Eğer o tarihte anlaşma yürürlüğe girmemiş ise yürürlüğe girdiği tarihte
kapsayacaktır.
2. Yukarıdaki paragraf gereğince uluslararası platformad temsil ettiği ülkeye bu anlaşmanın teşmili
hususunda beyanda bulunmuş olan ülkeler 44.cü madde hükümlerine göre bu ülke için anlaşmanın sona
erdiğini ayrı olarak bildirebilirler.
MADDE 47
Bu anlaşmanın tefsir ve uygulaması ile ilgili olarak iki akit taraf arasında çıkacak ihtilaflar, müzakere
veya başka bir yolla halledilmediği takdirde, ilgili akit taraflardan birinin istemi üzerine Uluslararası
Adalet divanına havale olunabilir.
MADDE 48
1. Bu anlaşmayı imzaladığı, tasdik ettiği veya ona katıldığı sırada her Akit taraf, kendisini anlaşmanın47.ci maddesiyle bağlı saymadığını bildirebilir. Böyle bir rezerv koymuş akittarafa karşı, diğer akit
taraflarda 47.ci madde ile bağlı değildirler.
2. 1.ci paragrafta öngörüldüğü şekilde rezerv koymuş olan Akit taraflar Birleşmiş Milletler Genel
Sekreterine bilgi vermek suretiyle bu rezervi kaldırabilirler.
3. Bu anlaşmaya başka bir rezerv konulmasına izin verilmez.
MADDE 49
1. Bu anlaşma üç yıl yürürlükte kaldıktan sonra Akit taraflar, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliğine
başvurarak, anlaşmanın göziden geçirilmesi için konferians toplanmasını isteyebilirler. Genel Sekreter
bu istemi akit, taraflara teblig eder ve bu tebligat tarihinden sonra dört ay içinde akit taraflardan en az
dörtte biri evvellerini bildirdikleri takdirde Genel Sekreter tarafından bir inceleme konferansı toplanır.
2. Yukarıdaki paragraf gereğince bir konferans aktedildiği takdirde, Genel Sekreter bütün akit taraflara
bir tebligat göndererek konferansta incelenmesi istenilen konuların üç ay içinde bildirmelerini ister.
Genel Sekreter teklif metinleri ile konferansın geçici gündemini konferans tarihinden en az üç ay önce
akit taraflara gönderir.
3. Bu maddeye göre toplanan konferansa Genel Sekreter 42.ci madde 1.ci paragrafında belirtilen ve 42.ci
madde 2.ci paragraf gereğince akit taraf durumuna girmiş olan bütün ülkeleri davet eder.
MADDE 50
49.cu maddede öngörülen bildirilere ek olarak Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, Madde 42 paragraf
1’de belirtilen ülkelere ve madde 42 paragraf 2 gereğince Akit taraf durumuna girmiş olanlara aşağıdaki
konulardabilgi verir.
a) 42.ci madde gereğince tastik veya katılanlar,
b) 43.cü madde gerecince bu anlaşmanın yürürlüğe giriş tarihleri,
c) 44.cü madde gereğince anlaşmayı sona erdirenler ,
d) 45.ci madde gereğince bu anlaşmanın sona erdirilmesi,
e) 46.cı madde gereğince alınan bilgiler,
f) Madde 48 paragraf 1 ve 2 gereğince alınan ihbar ve bildiriler.
MADDE 51
31 Ağustos 1956’dan sonra bu anlaşmanın aslı Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine sunulacak ve oda
bunun tasdikli suretlerini madde 42 ve 2.ci paragraflar da belirtilen ülkelere iletecektir.
İngilizce ve Fransızca olarak tek nüsha halinde 19 Mayıs 1956 günü Cenevre’de düzenlenmiştir. Her iki
metin aynı derece geçerlidir.